Veel afhankelijkheden

TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet, terwijl Liander verantwoordelijk is voor het regionale elektriciteitsnet dat uiteindelijk de stroom naar woningen en bedrijven brengt. Ze zijn daardoor van elkaar afhankelijk: uitbreiding van het lokale net heeft weinig zin als er op het bovenliggende hoogspanningsnet onvoldoende ruimte is.

Zeewolde voorlopig relatief gunstig

Voor Zeewolde lijkt de situatie voorlopig gunstiger dan bijvoorbeeld in Almere en Lelystad. Liander verwacht in Zeewolde tot 2030 in veel buurten nog geen grote problemen. Daarna verandert het beeld, onder meer wanneer steeds meer woningen van het gas gaan en individuele warmtepompen krijgen. Tegelijkertijd neemt het elektriciteitsgebruik toe door elektrisch koken en het opladen van elektrische auto's.

Daarom wil Liander niet meer wachten totdat in een buurt daadwerkelijk problemen ontstaan. De netbeheerder kiest voor een zogenoemde buurtaanpak. Daarbij wordt vooruitgekeken naar het verwachte stroomgebruik en wordt het elektriciteitsnet in een hele wijk in één keer geschikt gemaakt voor de energietransitie. Bijna alle buurten in de bebouwde omgeving moeten volgens Liander richting 2050 worden verzwaard.

Een van de gevolgen daarvan wordt zichtbaar op straat. In bestaande wijken moeten meer middenspanningsruimtes, de bekende elektriciteitshuisjes, worden geplaatst. In sommige buurten kan het aantal zelfs verdubbelen. Ook zijn de nieuwe huisjes groter dan veel bestaande exemplaren. Vooral het vinden van voldoende ruimte wordt volgens Liander een uitdaging.

Vissen-, Vlinder- en Wildbuurt als eerste in beeld

Liander heeft al onderzocht waar het netwerk als eerste tegen zijn grenzen kan lopen. De Vissenbuurt, Vlinderbuurt en Wildbuurt zijn aangewezen als buurten die de netbeheerder proactief wil aanpakken. Een concrete planning is er nog niet en ook staat nog niet vast waar de nieuwe elektriciteitshuisjes precies moeten komen.

Als het lokale netwerk onvoldoende capaciteit heeft, kunnen bewoners daar uiteindelijk wel iets van merken. Liander noemt onder andere knipperende verlichting en omvormers van zonnepanelen die op zonnige dagen automatisch uitschakelen. Door het netwerk tijdig te versterken moet worden voorkomen dat dergelijke problemen op grote schaal ontstaan.

Ook hoogspanningsnet moet op de schop

Tegelijkertijd werkt TenneT aan veel grotere ingrepen in het hoogspanningsnet. Zo is na 2030 de capaciteit van de huidige 380 kV-verbinding tussen Diemen, Lelystad en Ens niet meer voldoende. Er moet daarom een tweede verbinding komen en bij Almere wordt gewerkt aan nieuwe hoogspanningsinfrastructuur. Die investeringen zijn ook van belang voor de verdere groei van Zeewolde.

Een definitieve oplossing voor de congestie in de hele regio laat nog jaren op zich wachten. TenneT verwacht dat de problemen minimaal tot 2031 duren, met een mogelijke uitloop tot 2033. Een belangrijk onderdeel van de oplossing is een nieuw hoogspanningsstation bij Utrecht-Noord. Daarna kan het grote congestiegebied worden opgedeeld in kleinere deelgebieden.

Tot die tijd proberen de netbeheerders de beschikbare capaciteit slimmer te gebruiken. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld worden gevraagd hun elektriciteitsgebruik te verschuiven naar momenten waarop het rustiger is op het net. TenneT zoekt daarnaast naar regelbaar vermogen en tijdelijke opslag. Twee keer per jaar wordt opnieuw berekend of er ruimte kan worden vrijgegeven voor klanten die op een wachtlijst staan.

Woningbouw ook op de wachtlijst

De schaarste kan eveneens gevolgen hebben voor nieuwbouwplannen. Sinds 1 juli wordt bij schaarste geen onderscheid meer gemaakt tussen kleine en grote aansluitingen. Ook woningbouw kan daardoor op een wachtlijst terechtkomen. Vanaf oktober kunnen aanvragen voor woningbouw en scholen bovendien tot tien jaar vooruit worden ingediend. De gemeente probeert daarom toekomstige ontwikkelingen vroegtijdig met Liander af te stemmen. Daarbij gaat het onder meer om woningbouw, twee scholen, Oosterwold, Gebied A, de Zevenster en twee kleinere projecten in de Polderwijk. Ook met de komst van de nieuwe kazerne is in de plannen rekening gehouden.

Daarnaast onderzoekt de gemeente opties om vraag en aanbod van elektriciteit lokaal beter bij elkaar te brengen. Zo wordt samen met bedrijven gewerkt in een energyhub en wordt bekeken of bijvoorbeeld een laadplein rechtstreeks kan worden gekoppeld aan de productie van Windpark Zeewolde.

Aanbesteding voor batterijen en aggregaten

TenneT heeft een aanbesteding in de markt gezet, waarbij de netbeheerder vraagt om maximaal 45 megawatt (MW) aan regelbare opwek, zoals aggregaten en tijdelijke batterijen. Daarmee kan op donkere, windstille dagen toch aan de stroomvraag worden voldaan. Volgens een woordvoerder van de gemeente zijn er al enkele aanvragen van ondernemers die daarvoor grote batterijen in Zeewolde willen plaatsen.

De boodschap aan de gemeenteraad was tweeledig: Zeewolde staat er op korte termijn relatief goed voor, maar om dat zo te houden zijn de komende jaren forse ingrepen nodig. Hoogspanningsverbindingen worden uitgebreid, het lokale stroomnet wordt verzwaard en in bestaande woonwijken zullen nieuwe elektriciteitshuisjes een steeds normaler onderdeel van het straatbeeld worden.